Afrika mpe mayele ya kosala : etumba ya minoko ya mboka contre retard mondial

Continent moko riche na minoko mais pauvre na ba données

Afrika ezali Babele ya bomoi. Koleka ndambo moko likoló na minei ya minɔkɔ oyo balobaka na mokili mobimba ezali koyokana na kontina oyo, nzokande esika na yango na mokili ya nimero ezali mpenza komonana te. Ntina ezali pete, mpe ya makasi: ezali na ba données ekomami ekoki te mpo na koleisa ba modèles ya intelligence artificielle. Kasi AI etongami likoló na makomi, makambo oyo ezali na kati, mpe na baarchive. Lingelesi, Chinois mpe Lifalanse ezali na babibliotɛkɛ minene; Kikuyu, Hausa, mpe Setswana bazali naino kotya motema na bonkɔkɔ ya monɔkɔ.

Litomba: atako ChatGPT eyanolaka na Lingelesi to na Espagnol na bamiliare ya basaleli, bamilio ya bato ya Afrika batikali kolongolama. Ba lotaka na Yoruba, ba sambelaka na Wolof, mais algorithme eyokaka bango te.

Esengeli tokumisa misala lokola African Next Voices esi esangisi ngonga koleka 9.000 ya masolo na minoko 18 ya Afrika. Ezali mosala monene, oyo ezwami na ndambo na yango na Fondation Gates. Kasi tókanisa makambo ya solosolo: minɔkɔ 18 ezali eloko te soki tokokanisi yango na minɔkɔ 2 000 oyo balobaka na kontina yango. Ezali litangá na mbu, ebandeli.

Bozongi ya Afrika, kati ya pragmatisme na symbolisme

Balukiluki, bato ya mayele na makambo ya nkota mpe ba ingénieurs bazali kosala mobulu. Na Afrique du Sud, Kenya mpe Nigeria, ba enregistrements ya masolo oyo etali bilanga, santé, mpe éducation ezali ko alimenter na ba bases de données oyo ekoya. Mosali bilanga moko ya Setswana na Rustenburg akoki sikoyo kotuna demande ya bilanga na monɔkɔ na ye moko. Startup moko, Lelapa AI, ezali kosala ba interfaces mpo na ba banques locales.

Misala yango ezali na motuya mingi, kutu ezali na ntina mingi. Bazali komonisa kaka te mayele ya sika, kasi etumba mpo na lokumu ya nkota. Mpamba te ntango Lingelesi ekomi fungola se moko mpo na kozwa mosolo ya kodefa na banque to misala ya bokolongono, ezali mingi koleka epekiseli: ezali bokabwani ya bato.

Nzokande, tokoki te koboya kotalela makambo oyo ezali solo. Continent ezali kaka kotia mabanga ya liboso pendant que basusu bazali déjà kotonga ba gratte-ciel numériques. Ba gigantes ya Amerika mpe ya Chine bazali kotia ba milliards na AI génératif, ko déployer ba applications oyo ezali ko reshaper mode de vie na biso. Pendant ce temps, Afrique ezali ko ramasser na pasi ba heures na yango ya liboso ya ba données ya voix.

Ntango nyonso litambe moko nsima, kasi litomba ezali na komeka.

Tozala clair: Afrique ekokanga train technologique oyo te. Ekozala ntango nyonso na retare mpo na kokende na fɛti, na motuka ya nsuka, nzokande basusu bazali deja na kiti ya mokumbi motuka. Puissance financière, ba infrastructures, masse critique ya ba données ezali te. Naino te, kala mingi te.

Kasi, tosengeli kolela likambo yango? Mbala mosusu te. Mpo na kati ya esika oyo ya ntango nyonso ezali na lolenge moko ya bonsomi. Afrika etalaka, ezwa liteya na mabunga ya bato mosusu, mpe ekimaka mitambo mosusu. Atako Europe mpe Etats-Unis bazali kobunda na makama ya AI oyo ezali bisika nyonso, Afrika ekoki kaka kopona lolenge ya bomoto mingi, oyo etongami mingi na makambo ya solo.

Motuna moko ya ntina etikali: retard oyo ezali epekiseli oyo ekoki kolonga te, to libaku oyo ebombami? Bato oyo bazali na elikya bakoloba ete mboto elonamaki, ete mikolo mizali koya ekokoma mpe na Swahili to na Lingala. Ba sceptiques bako répondre que Afrique ezali kaka kolanda mokili oyo ezali kozela yango te.

En tout cas, débat ezali polele. Mpe mbala mosusu yango, na nsuka, ezali elonga ya solosolo: kotinda ba gigantes tech bayoka mongongo oyo bazalaki liboso koboya. Ata soki ekomi na retard, Afrique ezali koloba. Mpe yango, na yango moko, ezali likambo ya koningana ya mabele.