Na Johannesburg, ba cimetières esengelaki kokoma bisika ya ba touristes mpe ya énergie

Johannesburg, engumba oyo epalangani na mokili mobimba, ezali kosala banki na ba cimetières na yango mpo na kosala lolenge ya sika ya tourisme ya bokundoli. Numérisation, matanga ya vert, énergie solaire... Maire Dada Morero azali kokanisa lisusu liwa mpo na kozongisa bomoi na esika ya bingumba. Ekoki komonana lokola ete likambo yango ezali likambo ya kokamwa. Nzokande esɛngaka ntembe ya polele. Pamba te bisika wana ya bopemi ezali pe bisika ya mémoire collective na biso.

Kobalusa ba mausolées ya kala

Makambo mazali polele: kati na ba cimetières municipales 42 , kaka misato to minei nde etikali mpo na kokundama ya sika. Liboso na esika wana ya mpamba oyo ezali koya, mokambi ya engumba apesi likanisi ya kobongisama ya monene: kosala ba dossiers ya matanga na nimero mpo ete moto nyonso azwa malita ya balingami na ye uta na ndako na ye moko na mbala moko. Elakiseli oyo ya Internet ya bakufi na biso lokola batatoli oyo bazwi pole mpo na mokili oyo ezali kokende mbangumbangu? Libondeli mpo na Afrique du Sud numérique oyo na suka eyambaki libula na yango, bakisa mpe oyo babosani.

Kasi yango kaka te: mpo na nini te kobongola ba cimetières mosusu na ba centrales solaires? Maire azali koboya likanisi yango te. Mabele oyo kaka oyo bomoi epemaka ekomi champ ya courant : ironie contemporaine, lobwaku ya tina na ba panneaux photovoltaïques lokola fond d’écran.

Kobuka ba tabou, kobikisa avenir

"Mabele yango moko ekosilisa mokakatano na biso te," elobi Morero na molende, mpe abakisi ete mabele yango moko ekoki te. Azali kotombola mayele ya sika: kokundama mingi na malita ya libota, kotumba bibembe, mausolée, mpe kokundama oyo ekobebisa te ezingelo. Nyonso wana ezali enveloppé na projet oyo ezali à la fois rational mpe irreverent : « Esengeli na cremer tango mokolo wana ekoya... » a déclarer en réponse na ba réserves ya famille na ye.

Mokakatano yango ezali kaka te oyo ekoki kosalelama; ezali ya mimeseno. Na ba communautés mingi ya Noir, sanduku ya ebembe, motuka ya bibembe, hema —bilembo ya libanda ya kolela —nyonso ezali bilembo ya social ya ntalo mingi oyo esengeli ko déconstruire. Na mokuse, révolution ya rituel : dignifié mpe durable.

Entre pragmatisme na provocation

Likanisi ya kobongola cimetières na bisika ya bokundoli to ba centrales électriques solaires ezali somo. Ezali kotya ntembe na makambo ya bule, esakanaka na mayoki na biso, mpe etungisaka na elengi ya mbindo. Kasi ezali mpe komonisa ete esengeli kosala nokinoki: na Johannesburg oyo ezali kokangama na bomoi ya kala, esengeli kotika mabele yango ekóma bisika ya mpamba oyo ezali na kimya?

Kobanda le 25 kino le 27 août 2025, Jozi ayambaki conférence nationale ya Association ya cimetière ya Afrique du Sud (SACA), na motó ya likambo "Evolution éterne — Transforming pour durability." Etondi na elaka, likambo oyo esengaki mbongwana monene: bingumba, mangomba, baizini, mpe masanga ya bato nyonso babengisamaki mpo na kokoma elongo mokapo ya sika na mikolo mizali koya ya bokundi.