Tunisie, mbula zomi na mitano nsima wana jasmine esila

Na mokolo ya 17 décembre 2010, nzoto moko epelaki mɔtɔ na Sidi Bouzid. Mohamed Bouazizi , motɛki moko ya balabala oyo ayokisamaki nsɔni, amitumbaki mɔtɔ. Mosala yango ezalaki oyo ekoki kobongwana te. Epelisaki Tunisie, mpe na nsima mokili ya Baarabe. Mbula zomi na mitano na nsima, lisolo ya bato ekómi na ndenge ya nsɔmɔ. Dictature ezongi na nzela ya boîte de vote. Jasmine ekauki. Motuna moko ya kozika etikali: ntina ya révolution tunisienne ezalaki nini?

Bouazizi, to acte fondateur ya cri collective

Nyonso ebandaka na koboya. Koboya kofukama. Mohamed Bouazizi azali ni activiste ni idéologue. Azali mobola. Ezali komonana te. Enyatami na motema mabe ya ba policiers. Ntango bakangi mbuma na ye, ntango banyati lokumu na ye, atikali na eloko mosusu te kaka nzoto na ye mpo na kotelemela. Apesi yango na milinga ya mɔ́tɔ.

Geste wana ya radical ekomaki symbole . Tunisie etɛlɛmaki. Babalabala ezalaki konguluma. Ba slogans ebetamaki: Mosala, bonsomi, lokumu ya ekolo. Maloba misato ya pɛtɛɛ. Bilaka misato ya minene. Bokonzi ya Ben Ali, oyo ezindaki na kanyaka mpe na mobulu na yango, elɛmbaki mpe na nsima ekweaki.

Na boumeli ya mwa bapɔsɔ, Tunisie eteyaki mokili ya Baarabe liteya. Peuple moko abenganaki mokonzi na bango ya mabe. Kozanga bibundeli. Kozanga mokambi moko. Echo yango ekatisaki bandelo. Ezipito, Libye, Syrie, Yémen. Printemps arabe ebotamaki.

Kasi lisolo ya bato ezali ata moke te linéaire. Ezali motema mabe. Ezongisaka oyo epesaka.

Espoir démocratique, sima lembi ya peuple

Nsima ya Ben Ali, Tunisie emekaki likambo oyo emonaná naino te: maponami ya bonsomi, mobeko-mokonzi oyo ekokende liboso, ntembe mpe boyokani. Moncef Marzouki akomaki président ya liboso oyo aponami na démocratie, personnage austere, principe, critique, kasi symbolique.

Kasi, nokinoki mpenza, ntembe ekɔti.Nkita etɛngamá. Kozanga mosala emati makasi. Bilenge bazali kokoba kokima. Ba élites politiques bakomi kokangama na matata ya Byzance. Bato bazali kotala. Zela. Na nsima, kolɛmba.

Démocratie ezali kosenga. Esɛngaka ntango, koyekola, mpe kotyela moto motema. Tunisie ezali na luxe ya temps te ni ya stabilité régionale te. Terrorisme ebɛti. Ba investisseurs bazali ko retraite. L’Etat ezali ko lemba.

Ezali na mabele wana ya malamu nde Kais Saied azali kokola malamu. Mobali oyo azali ye moko. Nsango moko ya pɛtɛɛ. Rejection viscérale ya ba partis politiques. Alaki kozongisa bokonzi na peuple. Azwi yango.

Lelo oyo, Tunisie ezali na nse ya boyangeli ya bokonzi oyo ezali polele. Parlement ekangami monoko. Batɛmɛli batyami na bolɔkɔ. Bosambisi ezali na pression. Moncef Marzouki azali na exil. Ironie moko ya mawa : moto oyo a embodiaki époque ya post-dictature abenganami na pouvoir oyo ebimaki na démocratie.

Révolution trahir, to liteya ya bololo na histoire?

Bongo, nini etikali ya le 17 décembre? Date moko. Lisapo moko. Mpe bololo moko ya mozindo.

Révolution tunisienne elongaki te mpo peuple amikosaki. Elongaki te mpo basundolaki yango. Na ba élites ya mboka. Na communauté internationale moko ya bokosi. Na système économique mondial oyo e tolérer démocratie tant que ebimisa trouble te.

Kais Saied azali anomalie te. Azali produit ya désespoir collectif. Ntango demokrasi elongi te kopesa bilei, bokonzi ya bokonzi epesaka bondimisi. Illusion moko ya likama.

Mbula zomi na mitano nsima ya Bouazizi, Tunisie ekangami lisusu monoko. Kasi lisolo ya bato esili mpenza te. Milinga ya mɔ́tɔ ezali naino kobimisa milinga. Mɔtɔ yango ekokaki kopela lisusu.

Révolution ya Jasmine ekufi te. Ezali kolala mpɔngi. Mpe ba dictatures bayebi yango. Balalaka malamu ata mokolo moko te.